Historie

Het terpdorp Tzum ligt ongeveer 4 km ten zuidoosten van Franeker en maakt deel uit van de gemeente Franekeradeel.

Het bij Tzum behorende buitengebied is vrij uitgestrekt, vooral naar het westen, zuiden en zuidoosten, waar de Lollumerweg, de Slachtedijk en de Plattedijk de begrenzing vormen. Buurtschappen en alleenstaande boerderijen, veelal op terpen gelegen, waren vanuit het dorp vaak alleen maar bereikbaar via opvaarten of polderdijken. Enkele van deze buurtschappen zijn onder meer Tritzum, Fatum, Tolsum, Laakwerd, De Vlearen, “t Slot en Holprijp.

Tzum is een typisch terpdorp. Op de vrij hoge en omvangrijke terp staat de kerk met daarnaast de in de wijde omtrek opvallende toren. De toren is 72 meter hoog; de romp meet 31 meter en de spits 41 meter. De toren in zijn huidige vorm is in de jaren 1548/1549 gebouwd door torenmeester Cornelis Claasz. De stijl is laatgotisch.
De kerk is oorspronkelijk romaans, maar heeft in de loop der jaren verschillende verbouwingen ondergaan, waarvan die van 1881 het meest ingrijpend was. Vooral van het interieur en aan de zuidkant van de kerk is veel van het oude verdwenen.Sinds het samengaan van de Gereformeerde Kerk en de Hervormde Gemeente van Tzum in een SOW gemeente draagt de kerk de naam Johanneskerk.Het Gereformeerde kerkgebouw aan de Wommelserweg is inmiddels in particuliere handen overgegaan.

De kern van het dorp bestaat uit de Voorstraat (de verbinding tussen terp en vaarwater) met daaraan evenwijdig de achterstraatjes (achterbuorrens). De oude bebouwing aan de buitenzijde van de achterbuorrens is in de 50er en 60er jaren afgebroken (gesaneerd!) en vervangen door nieuwbouw. De oude haven is gedempt evenals de oostelijke en westelijke opvaarten die als het ware het dorp omsloten.
Langs de uitvalswegen naar Franeker, Wommels en Wjelsryp is een soort lintbebouwing ontstaan.
Naderhand heeft het dorp een uitbreiding gekregen met een aantal nieuwbouwwijken, waardoor de oppervlakte meer dan verdubbeld is. Een laatste uitbreidingsplan wordt gerealiseerd aan de Franekerweg.

Buiten de Johanneskerk en –toren heeft Tzum niet veel monumenten. Opvallend zijn wel een aantal topgevels aan de Voorstraat, het oude schoolgebouw uit 1830 tegenover de kerk (nodig aan restauratie toe!), de voormalige pastorie uit 1868 naast de kerk en 1 km buiten het dorp, richting Franeker, het wit gestuukte elektrische gemaal van de Zuiderpolder, in de volksmond nog altijd “het stoomgemaal” genoemd.

Ondanks de verschillende uitbreidingen is het aantal inwoners ongeveer gelijk gebleven. Momenteel telt Tzum ongeveer 1200 inwoners.

Van oorsprong is Tzum een echt agrarisch dorp en hadden bijna alle Tzummers, rechtstreeks of zijdelings, hun inkomen uit het boerenbedrijf. In deze tijd vindt het grootste deel werk buiten het dorp, meest in Franeker, Leeuwarden of elders. Helaas is Tzum gedurende de laatste decennia een aantal voor het dorp toch belangrijke voorzieningen kwijtgeraakt. Zo sloot de zuivelfabriek, deed de Rabobank de deuren dicht en verdween de laatste van de oorspronkelijk wel zeven kruidenierswinkels.

Gelukkig zijn er nog veel positieve zaken op te noemen die het dorp leefbaar maken en houden.
Aan de Dekemastraat staat het zorg- en bejaardencentrum Martenahiem met .. zorgplaatsen en 23 aanleunwoningen. Martenahiem maakt deel uit van zorgcentrum De Greidhoeke.
De “Staetlânsskoalle”, de basisschool aan de Smidsreed, bloeit als nooit tevoren. Naast de kerk, aan de Nieuwbuurtsterweg, vinden we het prachtige gemeenschapscentrum “de Moeting”, met een ruime gym- annex feestzaal en in de oude pastorie veel vergaderruimte. Verschillende verenigingen hebben hier hun thuishonk.

Ook wat de middenstand betreft zijn we nog goed voorzien. Middenstanders en bedrijven hebben zich verenigd in de “Tsjommer Winkeliersferiening”. In Tzum hebben we nog een warme bakker, een zelfslachtende slager, een bloembinderij, een hoveniersbedrijf, een autorijschool, een aantal transportbedrijven, een aantal loonbedrijven, een fouragehandel, een aantal timmer/bouwbedrijven, een dakdekkersbedrijf en buiten het dorp een kuikenmesterij en een kippenboerderij voor scharreleieren. Verder kunnen we nog kamperen bij de boer, wat gaan drinken in het café en een ijsje kopen in de cafetaria.

Ook wat de culturele kant betreft is er de nodige bedrijvigheid. Tzum beschikt over een bloeiende muziekvereniging (brassband), en een toneelvereniging. Sportief gezien valt er ook genoeg te beleven. Duidelijk herkenbaar in het dorp zijn de ijsbaan (van de ijsclub), het kaatsveld het voetbalvelden de tennisbaan. De gymnastiekvereniging vindt haar onderkomen in “de Moeting”.
Voor wie nog verder zoekende is: we hebben op het dorp ook nog een ouderensociëteit, een peuterzaal, een jeugdsoos, twee vrouwenverenigingen, een mannenvereniging, twee biljartverenigingen, een kaartclub en de nodige buurtverenigingen. Kortom, Tzum is een dorp waar het goed wonen is

ImageImage

Laatste nieuws 'op e hichte'

19 jun 2024
Dorpsnieuws

Slachtemarathon 2024

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Dorpsfeest komt dichterbij!

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Piet Paulusmapaad geopend!

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Toanielferiening Nut en Genoegen “In lichte lunch”

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Bewoners Martenahiem krijgen kaatsworkshop

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Oranjevereniging Tzum organiseerde een volleybal toernooi

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Er wordt geschaatst!

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Filmpjes Dorpsfeest 2012 & 2014

meer lezen ...
23 mei 2024
Dorpsnieuws

Kerstdisco in het Spinneweb

meer lezen ...